Σε έναν κόσμο που κυριαρχούν οι selfies, που κάθε κινητό τηλέφωνο διαθέτει κάμερα και κάθε χρήστης κινητού τηλεφώνου γίνεται αυτόματα ερασιτέχνης φωτογράφος, είναι δύσκολο να φανταστούμε τη καθημερινότητά μας χωρίς τη δυνατότητα να βγάζουμε φωτογραφίες. Και αυτό το γλυκό σκυλάκι; Αυτό τον αχνιστό καπουτσίνο; Αυτή την αξέχαστη βραδιά καραόκε; Πώς θα δείξουμε πως τα απολαύσαμε αν δεν τα βγάλουμε φωτογραφία και τα ποστάρουμε στα social media;

Πριν την ανακάλυψή της στις αρχές του 19ου αιώνα, ωστόσο, η απουσία της φωτογραφίας επηρέαζε σημαντικά τον τρόπο που οι άνθρωποι βίωναν διάφορες περιόδους της ζωής τους. Συμπεριλαμβανομένου, φυσικά, του μεγάλου φινάλε -τον θάνατο. Αν παρευρισκόσουν σε μια κηδεία τον 17ο ή τον 18ο αιώνα στην Αγγλία ή στις αποικίες της στην Βόρεια Αμερική, κατά πάσα πιθανότητα δε θα έβλεπες το πορτρέτο του μακαρίτη δίπλα στο φέρετρο και δεν θα έπαιρνες ένα πρόγραμμα γεμάτο φωτογραφικές αναμνήσεις. Αντίθετα, μάλλον θα έφευγες από την κηδεία παίρνοντας μαζί σου ένα κομμάτι από τον αποθανόντα. Κυριολεκτικά.

Μη φανταστείτε κάτι υπερβολικά νοσηρό, όπως δάχτυλα ή νύχια σε συσκευασίες δώρου. Αν όμως ήσουν συγγενής πρώτου βαθμού ή στενός φίλος, το έθιμο ήθελε να παίρνεις ένα «κόσμημα πένθους» που περιείχε λίγα μαλλιά από τον αγαπημένο σου.
Αν το να κουβαλάς πάνω σου ένα βραχιόλι ή ένα δαχτυλίδι με ένα περίτεχνο σχέδιο που έχει δημιουργηθεί από τα μαλλιά ενός νεκρού σας ακούγεται μακάβριο, καλό θα είναι να θυμάστε πως μιλάμε για μια διαφορετική εποχή με ιδιαίτερο πολιτισμό.

χρυσό δαχτυλίδι πένθους, γύρω στο 1580

«Ήταν μια εντελώς διαφορετική χρονική περίοδος όπου η θρησκεία ήταν η αρχή και το τέλος όλων. Δεν υπήρχαν άπιστοι -ίσως υπήρχαν κάποιες εξαιρέσεις αλλά η πλειονότητα της μάζας πίστευε στο Θεό και στη μετά θάνατον ζωή», εξηγεί η Alessandra Merrill, συνεργάτιδα του οίκου Sotheby’s, σε συνέντευξή της στην αμερικάνικη έκδοση της Huffington Post. Εκείνη την εποχή το ποσοστό των θανάτων ήταν πολύ υψηλότερο, με γυναίκες να πεθαίνουν κατά τη γέννα και παιδιά από αρρώστιες που σήμερα είναι ασήμαντες -όπως η ανεμοβλογιά.

Και κάθε φορά που κάποιος βίωνε το χαμό ενός αγαπημένου προσώπου, αυτό το άτομο βίωνε έπειτα την προσωπική του θνητότητα. Από καρφίτσες μέχρι δαχτυλίδια, τα κοσμήματα του πένθους χρησίμευαν τόσο ως αναμνηστικά όσο και ως μια υπενθύμιση του εφήμερου χαρακτήρα της ζωής.
Σύμφωνα με την Merrill, όσο άλλαζαν τα γούστα τόσο άλλαζε και η δημοτικότητα των συμβόλων που αποτυπώνονταν πάνω στα κοσμήματα -για παράδειγμα νεκροκεφαλές και κλεψύδρες αντιπροσώπευαν το θάνατο και τη φθορά, αντίστοιχα.

«Όσο όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποκτούσαν πλούτο λόγω της βιομηχανικής επανάστασης, η βιομηχανία των κοσμημάτων μεγάλωνε και η βιομηχανία των κοσμημάτων πένθους μεγάλωνε μαζί της», προσθέτει η Merrill. Έτσι τα κοσμήματα πένθους έγιναν πιο προσιτά άρα και πιο κοινά ανάμεσα στην ανώτερη μεσαία τάξη. Παρά την αυξανόμενη δημοτικότητά τους ωστόσο, δεν έχασαν την απήχησή τους στην ελίτ. Για την ακρίβεια, δύο κομμάτια που δημοπρατήθηκαν πρόσφατα από το Sotheby’s ήταν μια καρφίτσα και ένα δαχτυλίδι με τρίχες από τον ίδιο τον πρώτο Πρόεδρο των ΗΠΑ, George Washington.

καρφίτσα πένθους από χρυσό και φίλντισι, 1793

Παρότι τα κοσμήματα πένθους κουβαλούν μια υψηλή ιστορική αξία, αισθητικά κάθε ένα από αυτά τα κομμάτια θα μπορούσε κάλλιστα να εμπεριέχεται στη συλλογή μιας κομψής, σύγχρονης μπουτίκ. Είναι εύκολο να φανταστούμε το ίδιο κόσμημα πένθους τόσο στο λαιμό ή τον καρπό μιας χήρας που φορά φουσκωτά μανίκια του 18ου αιώνα, κορσέ και μισοφόρι, όσο και στο λαιμό μιας fashion blogger της εποχής μας, η οποία το φορά με μαύρη βελούδινη κορδέλα στο λαιμό και ασορτί, εντυπωσιακά εσώρουχα.

Πέρα από τον γοητευτικό σχεδιασμό τους, τα κομμάτια που θα δείτε παρακάτω προσφέρουν μια κλεφτή ματιά σε μια εποχή που ο άνθρωπος δεν είχε την πολυτέλεια (ή το βάρος) να απαθανατίζει κάθε λεπτό της ζωής του ή κάθε αγαπημένο του πρόσωπο μέσω της φωτογραφίας.

Πηγή: https://www.huffingtonpost.gr/2016/02/06/culture-o-ksehasmenos-makavrios-alla-gohteytikos-kosmos-twn-kosmhmatwn-penthous_n_9168138.html